MODLITWA EUCHARYSTYCZNA 14.04.2012

Warsztaty odbyły się w dniu 14 kwietnia 2012r. w parafii p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa przy pl. Grunwaldzkim 3 we Wrocławiu. W programie spotkania zaplanowane były wykłady nt. historii powstania Modlitwy Eucharystycznej, jej struktury, znaczenia, treści teologicznych oraz ćwiczenia dotyczące zasad doboru modlitw. Warsztaty dla kilkunastu zainteresowanych tematem osób poprowadzili ks. Bogusław Stec i ks. Radosław Rotman.

Omawiając historię kształtowania się Wielkiej Modlitwy Eucharystycznej ks. Bogusław odwołał się do tekstów biblijnych opisujących sprawowanie przez Izraelitów uroczystej wieczerzy z okazji świąt paschalnych. Jej sensem było uwielbienie Boga za wyjście z Egiptu. Wieczerza Paschalna zawierała modlitwę dziękczynną oraz błogosławieństwo chleba i kielicha. Wierzono, że każdy uczestnik Wieczerzy Paschalnej ma udział w jej owocach. Jezus sprawując Ostatnią Wieczerzę oparł się na tej tradycji. Ewangelia św. Jana zawiera bardzo rozbudowaną modlitwę dziękczynną Jezusa oraz wstawienniczą za Kościół. W stosunku do Starego Testamentu istotna jest modyfikacja „To czyńcie na Moją pamiątkę”, Jezus nadaje nowy sens tej uczcie mówiąc: „To jest Ciało Moje”.

Nowy Testament pokazuje pewne kierunki, idee, wokół których kształtowała się modlitwa, którą dziś nazywamy Wielką Modlitwą Eucharystyczną. Jej kształt, struktura nie jest dogmatem, lecz efektem tradycji Kościoła. Nawet słowa konsekracji są zestawieniem tekstów biblijnych, nie są magicznym zaklęciem i właściwie równie dobrze Kościół mógłby zatwierdzić inną ich wersję. Z pierwszych wieków chrześcijaństwa nie zachował się pełny tekst takiej modlitwy, która wygłaszana była wówczas w sposób zupełnie spontaniczny przez kapłana, mamy jedynie jej omówienia lub krótkie cytaty np. w „Didache” (Nauce Dwunastu Apostołów) lub „Apologii” św. Justyna. Dopiero stopniowo zaczęły się pojawiać pewne reguły i zasady, których trzeba było przestrzegać. W II w. na pewno istniała już prefacja, słowa konsekracji, błogosławieństwo chleba i wina, w III w. pojawił się dialog przed prefacją.

Język używany w liturgii był językiem codziennym, czyli zwykle był to grecki (ślady tego to sama nazwa Eucharystia – dziękczynienie oraz „Kyrie eleison”). Modlitwa Eucharystyczna nosiła w Kościele Wschodnim popularną nazwę anafora. Ich bogactwo było bardzo wielkie, znamy ok. 100 anafor w Egipcie, Syrii i Mezopotamii. Ze względu na odrębności kulturowe i językowe oraz trudności komunikacyjne z Rzymem tworzyły się tutaj inne obrządki i kompozycje Modlitwy Eucharystycznej.

W Kościele Zachodnim, gdzie dominował język łaciński, szybko przyjęła się jedna forma Modlitwy Eucharystycznej i nazwano ją Kanonem. Jej elementy pochodzą z III w., a całość z VI w. za pontyfikatu papieża Grzegorza Wielkiego. Treść tej modlitwy była niezmienna do XX w., co było szczególnie istotne w okresie reformacji. Sobór Trydencki stwierdził w XVI w., że „Kanon Rzymski jest wolny od wszelkiego błędu”, co dawało wiernym pewność, że tam, gdzie odmawia się Kanon, tam sprawowana jest liturgia Kościoła katolickiego. Po Soborze Watykańskim II Kanon Rzymski została zreformowany i stał się I Modlitwą Eucharystyczną. Zmiany posoborowe zaowocowały nowymi Modlitwami Eucharystycznymi, które powstawały od lat 60-tych XX w. Dla Polski zatwierdzonych jest obecnie przez Watykan dziesięć Modlitw Eucharystycznych. Warto korzystać z ich bogactwa, a nie tylko stosować ciągle II ME (najkrótszą), którą większość z nas zna na pamięć.

Później ks. Radosław Rotman omówił strukturę Modlitw Eucharystycznych, ze szczególnym uwzględnieniem Kanonu Rzymskiego. Schemat budowy Modlitwy Eucharystycznej to same trudne wyrazy, które w przystępny sposób zostały nam przybliżone:

  • Prefacja wraz z Sanctus – Kościół poszedł za przykładem uczt żydowskich i Jezusa z Ostatniej Wieczerzy i w centrum swej liturgicznej modlitwy umieścił uroczystą modlitwę dziękczynienia, od której wzięła nazwę całość liturgii mszalnej (eucharystia – dziękczynienie). Przedmiotem uwielbienia w Prefacji jest dzieło zbawcze Jezusa Chrystusa, czasem wspominane na tle streszczenia całej historii zbawienia. Modlitwa ta kończy się wezwaniem skierowanym do członków zgromadzenia, by włączyli się w nieustające uwielbienie Boga dokonywane przez Aniołów i Świętych.
  • Postsanctus – po zakończeniu hymnu „Święty” następuje formuła (dosłownie „Po Święty”), która stanowi przejście do następnego elementu modlitwy. Jej zadaniem jest w krótkich słowach ukazać wiernym fakt, że w działaniu zbawczym Boga istnieje jedność pomiędzy przeszłością i teraźniejszością, a Bóg zawsze wierny swym obietnicom działa dla naszego uświęcenia.
  • Epikleza konsekracyjna – epikleza to „wezwanie Bożego Imienia nad osobą lub rzeczą, poprzez które dana osoba lub rzecz zostaje napełniona Boską mocą” (definicja O. Casela). W Eucharystii epikleza konsekracyjna jest prośbą do Boga o zesłanie Ducha Świętego, aby Ten uczynił chleb i wino Ciałem i Krwią Chrystusa. Przez Chrystusa w Duchu Świętym Ojciec uobecnia dzieło zbawcze.
  • Konsekracja – to inaczej opis ustanowienia Eucharystii, na który składają się opowiadanie, czyli narracja (różna w różnych ME) oraz słowa Pana „Bierzcie i jedzcie…, bierzcie i pijcie…”), będące kompilacją z różnych tradycji nowotestamentowych (we wszystkich ME te słowa są takie same).
  • Anamneza i złożenie Ofiary – anamneza (hebr. zikkaron) to inaczej „uobecniająca pamiątka”, czyli skuteczne wspominanie dzieł Bożych, poprzez które dzięki wierze dostępuje się skutków wspominanych zbawczych wydarzeń. Kościół stosuje się tutaj do nakazu Chrystusa „To czyńcie na Moją pamiątkę” i poprzez sakrament bierze udział w Jego dziele zbawczym, szczególnie męce, śmierci i zmartwychwstaniu.
  • Epikleza komunijna – to prośba zanoszona za zebranych na liturgii członków Kościoła pielgrzymującego. To Duch Święty jednoczy zebranych członków Kościoła, a przez spożywanie Ciała i Krwi Pańskiej mamy stać się jednym Ciałem Chrystusa.
  • Kommemoracja Świętych i intercesje – jako następny element występuje wspomnienie świętych oraz modlitwy wstawiennicze za Kościół pielgrzymujący i cierpiący. Zwyczaj łączenia eucharystycznego dziękczynienia z modlitwą wstawienniczą ma swoje korzenie w ucztach starotestamentalnych.
  • Doksologia końcowa „Per Ipsum” („Przez Niego”) – wszystkie Anafory kończą się słowami uwielbienia zaczerpniętymi z Kanonu Rzymskiego. Doksologia streszcza wszystkie nasze modlitwy i czynności, które mają miejsce w czasie sprawowania Eucharystii. „Przez Chrystusa” – naszego jedynego Pośrednika, „z Chrystusem” – jedynym Kapłanem, który ofiarował samego siebie, „i w Chrystusie” – jako członki Jego Ciała – Kościoła składamy Bogu Ojcu Chrystusową i naszą ofiarę. Mamy to czynić „w jedności Ducha Świętego” – zjednoczeni wzajemnie w Kościele. Bogu „wszelka cześć i chwała przez wszystkie wieki wieków” – a odpowiedź ludu „Amen” jest potwierdzeniem, że Bogu chcemy ofiarować wszystko, że On jest godzien wszelkiej chwały, dlatego często tę formułę określa się też jako „wielka doksologia”.

Warto także wspomnieć, że w trakcie warsztatów mieliśmy okazję uczestniczyć w Eucharystii i podjąć posługi liturgiczne w czasie ślubu córki członka naszej diakonii – Andrzeja. Nowożeńcom – Ani i Mateuszowi życzymy Bożego błogosławieństwa na wspólnej drodze życia i dziękujemy za słodycze, którymi objadaliśmy się w trakcie ćwiczeń nt. doboru Modlitw Eucharystycznych prowadzonych na zakończenie warsztatów przez ks. Radosława.

Nina Majek
Diecezjalna Diakonia Liturgiczna

  •  
  •  
  •  

Może Ci się również spodoba